Doorgaan naar hoofdcontent

Recensie: "De auteur schijnt daarbij vergeten te zijn dat optimisme een morele plicht is"

Liberales, Klimaatparadox, recensie Mark Bienstman
Wat de auteur probeert aan te tonen, is dat er een interne paradox zit in de nu stilaan universele bekommernis voor een beter en gezonder leefmilieu. Om een lang verhaal kort te maken: stel dat w er met zijn allen in slagen om wereldwijd te komen tot een beter, gezonder, duurzaam leefmilieu met een productieapparaat dat zich aan deze nieuwe vereisten heeft aangepast. Dan zal één van de gevolgen daarvan zijn dat er aanzienlijk minder overlijdens zullen zijn ten gevolge van aandoeningen aan de luchtwegen. Minder overlijdens dus door minder fijn stof, CO², stikstof in de lucht. Maar ook dank zij van gezondere voeding door minder schadelijke stoffen in ons voedsel zoals zware metalen en plastic.

Uitputting van onze natuurlijke hulpbronnen

Goed zo, maar minder overlijdens betekent dan wel een nog snellere aangroei van de wereldbevolking. En precies die aangroei van de wereldbevolking legt de grootste druk op ons leefmilieu. Want al die bijkomende mondjes moeten gevoed worden, en zoeken later een dak boven hun hoofd en eens ze een redelijk inkomen verwerven, willen zich allerlei al dan niet noodzakelijke consumptiegoederen aanschaffen. Dit alles leidt dus tot een nog snellere uitputting van onze natuurlijke hulpbronnen.

Club van Rome

Om dit doemscenario te onderbouwen, verwijst de auteur naar de opeenvolgende rapporten  van de zogenaamde Club van Rome met het rapport Grenzen aan de groei uit 1972 en later bijgewerkt met in het totaal 42 subrapporten. Hoewel van in het begin de Club van Rome de (te snelle) bevolkingsaangroei als één van de grootste problemen heeft aangekaart, is dit aspect heel snel op de achtergrond, om niet te zeggen  in de vergetelheid  geraakt.

Vaticaan

Zou het kunnen dat daar de invloed  en het discrete lobbywerk van onder meer het Vaticaan  en andere religieuze fanatici (ook de Islam is geen voorstander van een restrictief geboortebeleid) zijn werk heeft gedaan? Zou het kunnen dat rechtse  politici, die ook al geen voorstander zijn van welke vorm van geboortebeperking dan ook, dit religieus argument gebruiken of misbruiken om zo feitelijk de agenda van hun broodheren (de grote, puur kapitalistisch geïnspireerde ondernemers) uit te voeren? Want hoe sneller de bevolking stijgt, hoe lager zij de lonen  kunnen houden. Zelfs  in het recente klimaatakkoord van Parijs komt de bevolkingsgroei quasi niet ter sprake. Tot daar kunnen we de auteur zeker volgen.

Bevolkingsbeleid

Waar wij persoonlijk meer moeite mee hebben, is dat hij wel heel snel voorbijgaat aan een aantal alternatieve pistes. Voor ons is het géén of/of verhaal, maar wel een en/en verhaal. De zorg voor een beter leefmilieu kan immers perfect samengaan met een meer voluntaristisch  bevolkingsbeleid. Vooreerst kan er nog veel meer gebeuren langs de kant van het recycleren van de schaarse grondstoffen die wij tot nu toe reeds opgebruikt hebben. Nog teveel, zelfs dure grondstoffen  zoals de schaarse edelmetalen die verwerkt zijn in al onze elektronische toestellen, worden zonder meer gedumpt. En dan liefst in een veraf gelegen derdewereldland, in de plaats van die opnieuw te gebruiken. Ook moet het mogelijk zijn om, met alle creatieve en technologische kennis die wij hebben, nieuwe producten te maken die minder beslag leggen op schaarse grondstoffen. Zie de denkpiste van Cradle to Cradle: Remaking the Way We Make Things,  een boek uit 2002 over duurzaam ontwerpen van William McDonough en Michael Braungart. Dus langs de kant van het leefmilieu en klimaatbeheer is er nog heel wat te doen, vooraleer we echt op de grenzen zullen aanbotsen.

Gezinsplanning en geboortebeperking

Maar ook, en vooral, langs de kant van de bevolkingsgroei is nog  heel veel mogelijk. In heel wat landen heeft de bevolking nog geen of alleszins onvoldoende toegang tot de kennis rond gezinsplanning en geboortebeperking. Toegang tot voorbehoedsmiddelen (tijdelijk, zoals de pil en/of het condoom, of meer permanent zoals sterilisatie eens het gewenste kinderaantal in een gezin is bereikt, is nog steeds heel problematisch. Zoals minister Alexander de Croo in zijn recent boek De eeuw van de vrouw ook aangeeft: het aantal verkrachtingen en ongewenste zwangerschappen ligt in veel landen nog steeds schrikbarend hoog. Misbruikte vrouwen hebben enkel toegang tot dubieuze praktijken rond zwangerschapsonderbreking.

Malthus

Kortom er is nog een hele weg af te leggen op het gebied van opvoeding, onderwijs en emancipatie van en respect voor de vrouw. Als op al deze gebieden substantiële vooruitgang zou worden gemaakt, zal de bevolkingsgroei vanzelf  binnen redelijke en dus beheersbare perken blijven. De alternatieve, lees Malthusiaanse, piste is al helemaal uitgesloten. De bevolking kan alleen maar dalen als er voldoende mensen sterven aan allerlei ziekten en/of epidemieën. Dus als er maar voldoende gewelddadige conflicten zijn, als we niet tussenkomen bij humanitaire rampen en natuurcatastrofes, als we stoppen met geld te steken in het onderzoek naar levensreddende geneesmiddelen, dan komt het wel goed. Moreel verwerpelijk natuurlijk. De auteur schijnt daarbij vergeten te zijn dat optimisme een morele plicht is, zoals sir. Karl Popper ooit stelde. Jammer.

Van Druenen Peter, De klimaatparadox. Bevolkingsgroei of klimaatbeheer, Cossee, 2018

Recensie door Mark Bienstman op:
http://www.liberales.be/teksten/2018/11/2/de-klimaatparadox-van-druenen-peter

Reacties

Populaire posts van deze blog

Recensie: "Enkele gedachten bij De Klimaatparadox van Peter van Druenen"

Jos Rampart. Ook het lezen van een dun boekje kan lang duren. Bij mij was de oorzaak daarvan dat ik het steeds op een andere plek legde om voorrang te verlenen aan andere literatuur of lectuur, zoals de dagelijkse kranten en reisgidsen over Berlijn, Düsseldorf en Bonn.

Peter heeft zijn handtekening er al in geplaatst op 6 september 2018 bij de presentatie van het werkje en nu, 12 november 2018 kan ik pas melden dat ik het helemaal heb gelezen. Ik heb het met veel belangstelling gelezen. De onderwerpen klimaat en overbevolking hadden niet bepaald mijn belangstelling, maar door het lezen van de studie van Peter, hebben die wel mijn belangstelling gekregen. Ook ik heb ooit het Aulaboekje aangeschaft over het Rapport van de Club van Rome. De grenzen aan de groei. Misschien heb ik niet de eerste druk gekocht maar een herdruk in 1973. Waarom ik het boekje heb aangeschaft, weet ik niet meer en wat ik ermee gedaan heb ook niet. Ik was toen 23 jaar.

Dat de wereldbevolking per jaar met 83 miljo…

Een opzienbarende bijdrage aan het klimaatdebat, voor gelovigen én sceptici

De klimaatparadox' beschrijft de dilemma's in de wereldwijde ontwikkeling: de complicaties die optreden bij een (groeiende) welvaart en de klimaateffecten ervan. Het boek begint met het Rapport van de Club van Rome. Hierin wordt aangegeven dat overbevolking een hoofdoorzaak is van klimaatproblemen. Maar bevolkingsgroei remmen is een ethische kwestie. Zo ook het beperken van welvaart, mensen met mobiele telefoons, mobiliteit en andere veroorzakers van klimaatproblemen.

Nu – 46 jaar later – is er nog relatief weinig bereikt, maar wel meer bestudeerd. Een grote schaarste is 'de bereidheid van mensen om naar elkaar te luisteren en hun eigen gelijk op de tweede plaats te zetten'. Dit maakt dat dit boek klimaatbeheersing breder trekt en ook de gedragskant en de bereidheid om oplossingen te realiseren erbij betrekt.

Het boek benadert de klimaatdiscussie vanuit de historische context. Gericht op beslissers in klimaatvraagstukken en iedereen die er belangstelling voor heef…

Persbericht: ‘De Klimaatparadox’ geeft antwoorden die (nog) niet in de krant staan

Toeval of niet: nog geen twee weken na de verschijning van het opzienbarende essay De Klimaatparadox van Peter van Druenen strijden twee nieuwsfeiten om de aandacht: de sterkere stijging van de zeespiegel en de snellere groei van de Nederlandse bevolking. Het laatste haalde gisteren zelfs de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer. Wat opviel: de twee problemen werden direct geprojecteerd op de Nederlandse situatie en versmald tot de oplossingsrichtingen waarover we het al jaren hebben: de zee kan worden tegengehouden met hogere dijken en de overbevolking door iets te doen aan de immigratie. Nergens werd een verband gelegd tussen beide problemen. Nergens ook werd iets gezegd over de oorzaken. Nergens had iemand het over de wereld buiten Nederland.

In De Klimaatparadox doet historicus Peter van Druenen dit wél. De wereldwijde bevolkingsgroei, die vooral wordt veroorzaakt door de snel stijgende gemiddelde leeftijd, is een thema dat nauwelijks nog aan de orde komt. In comb…