Doorgaan naar hoofdcontent

Interview Friesch Dagblad

Friesch Dagblad, Peter van Druenen, De Klimaatparadox
Zo veel mensen op aarde, dat is het echte probleem
(Pieter Anko de Vries, 16-09-2018)
In de discussie over de verandering van het klimaat draait het vaak om beperkte maatregelen die we hebben om de opwarming van de aarde te vertragen. Er wordt vooral ingezet op hernieuwbare energie en alternatieve bronnen en het terugdringen van broeikasgassen. Maar met deze aanpak alleen redden we het volgens historicus Peter van Druenen niet. ,,Dat we als mens zélf de oorzaak zijn van het grote probleem komt in de discussie nu niet of nauwelijks meer naar voren.”

In hoerverre kunnen wij het klimaat beïnvloeden? We moesten al af van de gloeilamp en misschien straks van onze gasgestookte cv-ketel. We leggen onder protest van omwonenden windmolenparken aan. Maar zetten deze maatregelen die gewone burgers ook nog eens op veel kosten jagen zoden aan de dijk? Historicus Peter van Druenen (1952, schrijver, uitgever en internetpionier) zet in een vorige week verschenen boek een paar fundamentele vraagtekens.

,,Natuurlijk moeten we op zoek naar vernieuwbare energiebronnen. Maar hoeveel kost dat en kunnen we het enorme kapitaal waarover we als aardbewoners beschikken niet beter inzetten voor maatregelen die ons echt beschermen? Bijvoorbeeld het verhogen van dijken om ons te weren tegen de zeespiegelstijging”, vraagt hij zich af. ,,Niet alleen in Nederland maar wereldwijd. Denk alleen maar aan derdewereldlanden waar het zeewater letterlijk aan de lippen staat. Want pas als we veilig zijn, krijgen we tijd om echt bezig te gaan met het bedenken van maatregelen die ons verder helpen om de enorme gevolgen van de klimaatverandering het hoofd te bieden. En dan praten we niet over een windmolen, warmtepomp of zonnepaneel meer of minder, maar over een mogelijke catastrofe die ons ontegenzeggelijk zal bedreigen: de toename van de wereldbevolking.”

Het klimaat verandert door de eeuwen. Sceptici wijzen ons er constant op dat dit een natuurlijk gegeven is dat niet door mensen wordt veroorzaakt. Zo komen onder smeltende ijskappen in het noorden van Canada landbouwnederzettingen uit vroegere eeuwen te voorschijn. Blijkbaar waren die ijsvlakten er niet altijd, zeggen ze. Hoe kunnen wij tegen dat smeltende ijs met maatregelen die nu worden voorgesteld iets doen - en moet dat wel?

,,Ik ben geen klimaatscepticus. Ik ben historicus en ik weet dat door de eeuwen heen koude en warme golfstromen in zeeën en oceanen steeds kunnen veranderen en voor warme en koude perioden op verschillende plekken op aarde kunnen zorgen. In Nederland hebben we ook vanaf 1500 een paar eeuwen lang een zeer koude periode doorgemaakt. En daarvoor was het veel warmer. Maar dat is niet waar het om gaat. Ik zie op dit moment dat de waterspiegel stijgt en dat gebieden met hun bevolkingen worden bedreigd. Niet alleen in Nederland maar ook in landen waar de verdediging tegen het water minder goed is georganiseerd, zoals Bangladesh. Ik ben als het om het vraagstuk van klimaatverandering gaat een pragmaticus. Het klimaat verandert, met gevolgen, en ik vraag me af wat we daar aan kunnen we doen. Een van de antwoorden is betere of hogere dijken aanleggen om ons te beschermen. Geld hiervoor inzetten helpt meer dan bijvoorbeeld een verbod op gloeilampen of het plaatsen van windmolens. Het duurt te lang voordat deze maatregelen, die op zich goed zijn, zoden aan de dijk zetten. Ik probeer hierover mensen aan het denken te zetten.”

U noemt in uw boek de ‘mussen van Mao’ en u zet daarin vraagtekens bij de maakbaarheid van het klimaat en het milieu.

,,Het is vooral ongeloof en verbazing dat mij treft als ik lees over klimaat- en milieudoelstellingen. Het doet mij denken aan de maatregel van de Chinese leider Mao in 1958 om alle mussen uit te roeien omdat die het graan zouden opeten dat was bedoeld voor de hongerende bevolking. Nadat deze campagne was ingezet en de mussen grotendeels dood waren, bleek dat de uitkomst catastrofaal uitpakte. Ander schadelijk ongedierte, zoals sprinkhanen, zorgden ervoor dat de oogsten nog slechter uitpakten dan voorheen. Dit beeld drong zich bij mij op toen de wereld zogenaamd moest worden gered door het afschaffen van de milieuvervuilende gloeilampen.”

Wat wil u hiermee zeggen?

,,Dat veel milieumaatregelen als een soort redding worden gepresenteerd, maar dat daar achter grote, vaak financiële motieven schuilgaan van wereldwijde ondernemingen die belangen hebben bij het veranderen van onze levenswijze. Neem als voorbeeld maar weer de gloeilamp: het belang van de industrie, die een monsterverbond sloot met de milieubeweging om led-lampen te kunnen verkopen. Maar nogmaals: dit is niet waar het om gaat. Alle maatregelen kunnen bijdragen. Maar als de overheid of instellingen zeggen dat er iets in het belang van het klimaat of het milieu moet worden veranderd dan lopen we daar makkelijk achteraan. We kijken dan niet naar het eigenlijke effect van de voorgestelde maatregelen. Dat we als mens zélf de oorzaak zijn van het grote probleem komt in de discussie nu niet of nauwelijks meer naar voren. Daar wil ik in mijn boek op wijzen.”

Mensen vernielen de aarde?

,,Zo stellig beweer ik dat niet, maar er zit veel waarheid in. Wat ik wil zeggen is dat in de huidige klimaatdiscussie de rol van de toename van het aantal mensen op de wereld wordt weggemoffeld. De Club van Rome uit 1972 was er al klip en klaar over: de toename van het aantal mensen op de aarde is een van de belangrijkste factoren als het gaat om de belasting van onze bronnen en uiteindelijk de klimaatverandering: meer mensen eten vlees, rijden in auto’s, gaan vliegen en willen op internet met hun mobiele telefoon. Nu hoor je nauwelijks meer iets over de bevolkingstoename. Er wordt gezegd dat het aantal aardebewoners binnen enkele decennia zal stabiliseren omdat wereldwijd door de toename van welvaart mensen minder kinderen krijgen. Dat zal zo zijn, maar in de modellen wordt geen rekening gehouden met de ‘bovenkant’ van de bevolkingstoename: mensen worden ouder door nieuwe ontwikkelingen in de medische wetenschap. Mensen willen ook steeds ouder worden. Levenslengte lijkt een eis te worden. De druk die op de aarde wordt uitgeoefend, neemt daardoor nog steeds toe, ondanks het dalende geboortecijfer.”

Dijken aanleggen helpt meer dan bijvoorbeeld een verbod op gloeilampen of het plaatsen van windmolens
Tot nog toe zijn alle doemvoorspellingen over de toename van de wereldbevolking – u noemt in het boek de achttiende-eeuwse Britse denker Thomas Robert Malthus die hiervoor al waarschuwde - niet uitgekomen. Door productiviteitsstijgingen kunnen we nog steeds iedereen voeden en een leefbare wereld in stand houden.

Waarom zou dat in de toekomst niet kunnen gelden?

,,De situatie is nu anders. Er is inderdaad veel kritiek op Malthus uitgeoefend, daarover schrijf ik ook in mijn boek. Door de uitbreiding van de industriële productie konden veel meer monden worden gevoed dan Malthus kon bevroeden. Maar ik houd vast aan de stelling dat het basismodel

waarop hij zijn waarschuwing tegen overbevolking standhoudt, vooral nu. We hebben te maken met een omvangrijke klimaatverandering die enerzijds zorgt voor grote droogte, anderzijds overvloedige regenval, stormen en andere natuurellende. Deze veranderende omstandigheden maken dat zijn model weer toepasbaar wordt. Productiegroei kan in deze omstandigheden niet doorgaan.”

De nadruk die u legt op overbevolking in relatie met klimaatverandering leidt tot de conclusie dat er aan de bevolkingsgroei iets moet worden gedaan. Hiermee begeeft u zich op glad ijs. Wat doen we naast geboortebeperking met een mensenleven? Hoe lang mogen we leven om het klimaat niet te laten veranderen? En vooral: wie beslist er uiteindelijk over leven en dood?

,,Ik ben natuurlijk niet degene die daarover kan beslissen. Ik signaleer slechts iets waarvan ik denk dat daarover in het kader van de klimaatverandering moet worden gesproken. Dat is een ethische discussie waarin vragen aan de orde komen als: moeten we wel kostbare middelen inzetten voor een paar jaar levensverlenging? Hoe gaan we om met levensverlenging en –beëindiging? Dat zijn ethische, maatschappelijke en politiek vragen. Maar ze moeten naast de windmolens, de biovergister, zonnepanelen en de toepassing van aardwarmte onderdeel zijn van de klimaatdiscussie. Daarvoor mogen we onze ogen niet sluiten. Ik ben ervan overtuigd dat deze vragen in het kader van de klimaatdiscussie over niet al te lange tijd aan de orde zullen komen. Misschien moet ik hierover een nieuw boek schrijven.”

Zie ook: https://frieschdagblad.nl/2018/9/14/zo-veel-mensen-op-aarde-dat-is-het-echte-probleem

Reacties

Populaire posts van deze blog

Schrijver Jan Van Toortelboom bezoekt lezing over De Klimaatparadox en schrikt

Donderdag 17 januari 2019 mocht ik acte de présence geven tijdens 'Klankboek' in Ossenisse. Dat zijn maandelijkse avonden met literatuur en muziek. Het publiek bestond uit Zeeuws-Vlamingen en Vlamingen, een optimaal recept voor gezelligheid!

Jan Vantoortelboom Onder hen de schrijver Jan Vantoortelboom, bekend van boeken als De verzonken Jongen, Meester Mitraillette, De man die haast had en De Drager. Binnenkort verschijnt Jagersmaan.

www.facebook.com/jan.vantoortelboom

Recensie: "Enkele gedachten bij De Klimaatparadox van Peter van Druenen"

Jos Rampart. Ook het lezen van een dun boekje kan lang duren. Bij mij was de oorzaak daarvan dat ik het steeds op een andere plek legde om voorrang te verlenen aan andere literatuur of lectuur, zoals de dagelijkse kranten en reisgidsen over Berlijn, Düsseldorf en Bonn.

Peter heeft zijn handtekening er al in geplaatst op 6 september 2018 bij de presentatie van het werkje en nu, 12 november 2018 kan ik pas melden dat ik het helemaal heb gelezen. Ik heb het met veel belangstelling gelezen. De onderwerpen klimaat en overbevolking hadden niet bepaald mijn belangstelling, maar door het lezen van de studie van Peter, hebben die wel mijn belangstelling gekregen. Ook ik heb ooit het Aulaboekje aangeschaft over het Rapport van de Club van Rome. De grenzen aan de groei. Misschien heb ik niet de eerste druk gekocht maar een herdruk in 1973. Waarom ik het boekje heb aangeschaft, weet ik niet meer en wat ik ermee gedaan heb ook niet. Ik was toen 23 jaar.

Dat de wereldbevolking per jaar met 83 miljo…

Recensie: "Een kleine kritiek"

Mijn collega en goede vriend Jaap Hanekamp (met wie ik werkte aan het ammoniakdossier met dit wetenschappelijke artikel als resultaat) nam vorige week in Middelburg deel aan een discussiemiddag over klimaat. Aanleiding was het boek De Klimaatparadox van historicus Peter van Druenen, waar ik nog niet van gehoord had. Jaap stelt zijn spreektekst hieronder beschikbaar.
De Klimaatparadox – een kleine kritiek Een vlot en prikkelend geschreven historisch essay: de Klimaatparadox: De crux van het verhaal is relatief eenvoudig. De klimaatcrisis is een mensenprobleem, dat wil zeggen: teveel mensen op deze planeet. Van Druenen zegt het als volgt: “We investeren in klimaatbeheer en medemenselijkheid, maar voeden daarmee het monster dat eruit voortkomt, het monster van overbevolking, van te grote druk op de grondstoffenvoorraad en voedselbronnen, van milieuvervuiling – dat is de klimaatparadox.” Het antwoord dat wordt gegeven is naar eigen zeggen paradoxaal maar ook pragmatisch: “… ik pleit ervo…